Tiếng gọi tên vang lên, bạn bước lên bục, cầm tấm bằng, quay xuống thấy bố mẹ đang giơ điện thoại và mỉm cười. Ngày tốt nghiệp là kiểu ngày mà tim đập rộn ràng từ sáng sớm và đến tối thì mệt lả. Rất nhiều người kể lại rằng nó trôi qua nhanh như một cơn gió, và họ ước mình đã sống chậm hơn một chút.
Muốn ngày ấy trọn vẹn: chuẩn bị mọi thứ từ hôm trước để sáng hôm đó không cuống, dành riêng vài phút yên lặng cho chính mình, nói lời cảm ơn cụ thể với những người đã đi cùng, chụp ảnh vừa đủ rồi cất máy, và cho phép mình cả vui lẫn buồn — vì tốt nghiệp vừa là kết thúc vừa là bắt đầu.
Bài không bàn nghi thức buổi lễ hay chuyện chọn nghề. Nó dành cho phần cảm xúc của ngày ấy: làm sao để mười năm sau nhớ lại, bạn thấy ấm lòng chứ không chỉ thấy một chuỗi ảnh tạo dáng.
Vì sao ngày tốt nghiệp nhiều cảm xúc lẫn lộn đến vậy
Tốt nghiệp là một trong số ít dịp mà nhiều năm cố gắng dồn vào một ngày. Những đêm ôn thi, những lần suýt bỏ cuộc, tiền học phí cha mẹ dành dụm, những người bạn cùng ăn mì gói cuối tháng — tất cả cùng hiện về khi bạn cầm tấm bằng. Không lạ khi có người khóc ngay trên bục.
Nhưng cùng lúc, ngày ấy cũng là một lần chia tay. Lớp học sẽ không còn, nhóm bạn sẽ mỗi người một nơi, những con đường quen quanh trường sẽ thành chỗ thỉnh thoảng mới ghé lại. Niềm vui và nỗi buồn đến cùng một lúc, và nhiều người bối rối vì không biết mình đang thấy gì.
Rồi có thêm áp lực vô hình: câu hỏi “ra trường làm gì?”, ảnh của bạn bè đã có việc làm, kỳ vọng của gia đình. Những điều ấy có thể làm bạn đứng giữa buổi lễ mà đầu óc ở tận đâu.
Biết trước sự lẫn lộn này để không tự trách khi thấy mình buồn trong ngày lẽ ra phải vui. Bạn được phép vừa tự hào vừa tiếc nuối, vừa háo hức vừa lo. Phần còn lại của bài giúp bạn giữ được những khoảnh khắc đáng nhớ nhất giữa tất cả những cảm xúc ấy.
Hôm trước và sáng hôm đó: chuẩn bị để không cuống
Ngày tốt nghiệp thường bắt đầu rất sớm và kéo dài tới tối. Chuẩn bị xong từ hôm trước để buổi sáng bạn dành sức cho cảm xúc, không phải cho việc tìm đồ.
- Kiểm lại thông tin buổi lễ: giờ có mặt, nơi nhận áo, thứ tự lên nhận bằng, số người nhà được vào.
- Chuẩn bị trang phục từ tối hôm trước, giày đã đi quen. Bạn sẽ đứng, đi, chụp ảnh rất nhiều.
- Hẹn rõ với gia đình giờ đến, chỗ gửi xe, điểm gặp sau lễ. Bố mẹ, ông bà lên từ quê thường lạ đường, dễ lạc trong khuôn viên đông người.
- Lên danh sách người muốn chụp ảnh cùng: thầy cô hướng dẫn, nhóm bạn thân, cô chú bảo vệ, bác bán nước quen. Danh sách giúp bạn không quên ai trong lúc rối.
- Ăn sáng, mang nước và đồ ăn nhẹ. Nhiều người nhịn đói tới trưa vì mải chụp ảnh.
- Sạc đầy điện thoại, và giao cho một người thân giữ máy chụp giúp khi bạn đang trong buổi lễ.
Dậy sớm hơn cần thiết khoảng nửa tiếng. Dùng thời gian ấy ngồi yên một mình, uống chậm ly nước, nhìn lại một vòng những năm đã qua. Một chút tĩnh lặng buổi sáng giúp bạn bước vào ngày ồn ào với tâm thế vững vàng hơn hẳn.
Sống trọn từng khoảnh khắc giữa đám đông và ảnh chụp
Lúc được gọi tên, đừng vội. Bước lên chậm lại, nhìn xuống hội trường tìm gia đình mình, mỉm cười. Mấy giây trên bục là khoảnh khắc trung tâm của cả ngày; đừng để nó trôi qua trong lúc bạn đang lo bước hụt.
Chụp ảnh theo danh sách rồi dừng. Ảnh tốt nghiệp quan trọng, nhưng có người dành cả ngày để tạo dáng với từng nhóm bạn mà quên ngồi với bố mẹ. Chụp những tấm cần chụp, rồi cất máy một lúc.
Dành mười phút chỉ cho gia đình. Tìm một góc yên, ngồi cùng bố mẹ, ông bà. Không chụp ảnh, chỉ nói chuyện, hỏi họ cảm thấy thế nào. Với nhiều cha mẹ, khoảnh khắc ấy quý hơn mọi tấm ảnh.
Đi một vòng chỗ quen. Giảng đường hay ngồi, ghế đá dưới gốc cây, căng tin. Đứng đó một chút. Lần sau bạn đến, mọi thứ sẽ không còn là của mình theo cách cũ.
Chấp nhận có lúc buồn. Nếu bất chợt thấy trống trải giữa tiếng cười, cứ để cảm xúc ấy đi qua. Nó là một phần tự nhiên của việc khép lại một chặng đáng nhớ.
Đừng so sánh. Bạn bè có người nhận bằng giỏi, có người đã có việc, có người có cả họ hàng đến chúc. Hôm nay là ngày của bạn, đo bằng con đường của bạn.
Cảm ơn đúng người, bằng lời cụ thể
Lời cảm ơn chung chung dễ quên; lời cảm ơn có chi tiết thì người nghe nhớ rất lâu. Bảng dưới gợi ý cách nói, bạn thay bằng chuyện của mình.
| Người cần cảm ơn | Thay vì nói | Thử nói |
|---|---|---|
| Bố mẹ | “Con cảm ơn bố mẹ.” | “Con nhớ năm hai bố mẹ gửi tiền lên mà không nói nhà đang khó. Tấm bằng này có phần của bố mẹ.” |
| Thầy cô hướng dẫn | “Em cảm ơn cô ạ.” | “Em cảm ơn cô đã đọc bản nháp lúc nửa đêm và bảo em viết lại chương hai. Nhờ thế em mới hiểu cách làm.” |
| Bạn thân | “Cảm ơn mày nhé.” | “Kỳ thi lại năm ba nếu không có mày kèm chắc tao bỏ rồi.” |
| Ông bà, người thân đi xa đến | “Cháu cảm ơn ông bà đã lên.” | “Ông bà đi xe cả đêm lên đây, cháu vui lắm. Cháu sẽ về thăm ông bà sớm.” |
| Người thầm lặng: bảo vệ, cô lao công, chủ nhà trọ | (thường bị quên) | “Mấy năm nay cô chú giúp cháu nhiều, hôm nay cháu ra trường rồi.” |
Nếu ngại nói trực tiếp, viết một tấm thiệp tay vài dòng. Với nhiều cha mẹ, một tấm thiệp con viết trong ngày tốt nghiệp được cất giữ rất nhiều năm. Một tin nhắn dài gửi thầy cô vào buổi tối hôm đó cũng được, miễn có chi tiết thật.
Chia tay bạn bè mà không vội vàng
Ngày tốt nghiệp thường là lần cuối cả lớp đông đủ. Sau đó, người về quê, người đi làm xa, người đi học tiếp. Ai cũng hứa “thỉnh thoảng gặp nhau nhé”, rồi cuộc sống cuốn đi. Không cần buồn trước, nhưng có thể làm vài việc nhỏ để tình bạn không tan theo buổi lễ.
Với nhóm bạn thân, hẹn luôn một buổi gặp cụ thể sau tốt nghiệp vài tuần, có ngày, có chỗ. Lời hẹn chung chung dễ trôi; một ngày ghi vào lịch thì khó quên hơn nhiều. Nhiều nhóm còn đặt một truyền thống, như mỗi năm gặp nhau một lần vào ngày gần với ngày tốt nghiệp.
Viết cho nhau vài dòng. Có lớp làm một cuốn sổ chuyền tay, mỗi người viết một trang cho người kia; có nhóm ghi âm lời nhắn ngắn. Đọc lại những dòng ấy sau năm năm là một trải nghiệm rất đặc biệt, khi bạn thấy mình và bạn bè đã đi xa thế nào.
Và nếu có ai đó trong lớp bạn muốn cảm ơn hay xin lỗi mà chưa từng nói, đây là dịp tốt. Một câu “hồi đó cảm ơn cậu đã cho mượn vở” hay “xin lỗi vụ cãi nhau năm nhất” nói ra trong ngày tốt nghiệp nhẹ nhàng hơn mọi lúc khác.
Khi ngày tốt nghiệp không như mình tưởng tượng
Không phải ngày tốt nghiệp nào cũng giống ảnh trên mạng. Có người nhận bằng với kết quả không như mong muốn, có người bố mẹ không đến được, có người trời đổ mưa đúng giờ chụp ảnh, có người cãi nhau với bạn thân ngay trước buổi lễ. Những điều ấy làm ngày vui gợn một chút, và bạn có quyền thấy tiếc.
Nhưng hãy tách hai chuyện: buổi lễ và chặng đường. Buổi lễ chỉ vài tiếng, có thể trục trặc. Chặng đường bốn, năm năm mà nó đánh dấu thì là của bạn, không cơn mưa hay tấm ảnh hỏng nào lấy đi được. Một tấm bằng loại khá hay trung bình vẫn ghi nhận hàng nghìn giờ bạn đã bỏ ra.
Nếu điều không như ý là chuyện có thể làm lại, hãy làm lại theo kiểu của mình: một buổi chụp ảnh riêng với gia đình vào cuối tuần, một bữa ăn mừng nhỏ với nhóm bạn, một chuyến về thăm trường khi vắng người. Nhiều người kể rằng chính những “buổi lễ bù” ấy lại ấm áp hơn ngày lễ chính.
Còn nếu là chuyện không thể làm lại, như một người thân đã không còn để chứng kiến, cho phép mình buồn. Có thể viết cho người ấy vài dòng, mang tấm bằng đến thăm họ theo cách gia đình bạn vẫn làm. Niềm vui và nỗi nhớ đứng cạnh nhau trong một ngày cũng là một cách đẹp để khép lại một chặng.
Sau ngày hôm ấy: đón chặng mới mà không hoảng
Vài ngày sau tốt nghiệp, nhiều người rơi vào cảm giác lơ lửng: không còn là sinh viên, chưa hẳn đã thành người đi làm. Lịch học biến mất, nhóm bạn tản đi, câu hỏi “giờ làm gì” vang lên mỗi bữa cơm. Cảm giác ấy phổ biến, và không có nghĩa là bạn đang tụt lại.
Một cách giữ nhịp: tự đặt cho mình một lịch nhỏ mỗi ngày, như dậy giờ cố định, vận động, một việc hữu ích cho bước tiếp theo, một việc mình thích. Không cần lớn, chỉ để ngày có hình dạng. Những quyết định lớn về nghề nghiệp nên được cân nhắc kỹ, có người đáng tin để hỏi, chứ không phải chốt trong tuần đầu vì sốt ruột.
Cất giữ kỷ niệm của ngày tốt nghiệp ở một chỗ: vài tấm ảnh in, tấm thiệp, tờ chương trình buổi lễ. Viết vài dòng về cảm xúc ngày hôm ấy khi còn nhớ rõ. Nhiều năm sau, đọc lại những dòng đó sẽ nhắc bạn rằng mình đã từng vượt qua một chặng dài, và sẽ vượt qua được những chặng tiếp theo.
Nếu cảm giác trống rỗng, chán nản kéo dài nhiều tuần, mất ngủ, không muốn làm gì, đừng giữ một mình. Nói với gia đình, bạn bè, và nếu cần, tìm gặp chuyên gia tâm lý. Chặng chuyển tiếp nào cũng khó, và không ai phải đi qua nó một mình.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ không đến dự lễ tốt nghiệp được thì làm sao cho đỡ tủi?
Gọi video cho bố mẹ ngay sau khi nhận bằng, để họ thấy bạn mặc áo cử nhân. Rủ một người bạn thân hoặc người thân ở gần đến cùng. Khi về nhà, mặc lại bộ đồ và chụp ảnh cùng bố mẹ. Lễ tốt nghiệp có thể diễn ra hai lần theo cách ấy.
Không có ai đến dự cùng thì có nên vẫn đi lễ không?
Nên. Đây là ngày của bạn, và bạn xứng đáng có mặt. Nhiều người đi một mình cũng có ngày rất đẹp: chụp ảnh với bạn cùng lớp, thầy cô, đi dạo trường. Có thể hẹn vài người bạn cũng đi một mình để cùng nhau. Sau lễ, tự thưởng cho mình một bữa ngon.
Tốt nghiệp muộn hơn bạn bè có đáng xấu hổ không?
Không. Mỗi người có hoàn cảnh riêng: đi làm thêm, ốm, phải học lại, có việc gia đình. Tấm bằng nhận muộn vẫn là kết quả của việc bạn không bỏ cuộc. Điều đáng tự hào chính là bạn đã đi tới cuối chặng đường của mình.
Nên tặng gì cho bạn thân trong ngày tốt nghiệp?
Một bó hoa nhỏ hay món quà đơn giản kèm vài dòng viết tay thường đáng giá hơn món đắt tiền. Một tấm ảnh cũ hai đứa chụp năm nhất, in ra và viết lời nhắn phía sau, là món quà khiến nhiều người xúc động. Quan trọng là sự chân thành, không phải giá trị.
Làm gì khi ngày tốt nghiệp mà vẫn chưa biết sẽ làm nghề gì?
Rất nhiều người cũng vậy. Hôm nay hãy tạm gác câu hỏi đó để sống trọn ngày lễ. Những ngày sau, chia việc tìm hướng đi thành bước nhỏ: tìm hiểu, hỏi người đi trước, thử việc ngắn hạn. Không cần có câu trả lời hoàn hảo ngay trong một tuần.
Chụp ảnh tốt nghiệp thế nào để sau này vẫn thích xem lại?
Bên cạnh ảnh tạo dáng, chụp những khoảnh khắc thật: bố mẹ đang cười, bạn đang chỉnh mũ cho bạn, góc lớp học quen. Chụp cả những người thầm lặng đã giúp bạn. Sau vài năm, chính những tấm tự nhiên ấy mới là tấm được xem lại nhiều nhất.