Trẻ con có thể cười khanh khách vì một cái mặt nhăn, còn người lớn có khi cả tuần không cười thành tiếng lần nào. Không phải vì người lớn hết chuyện vui, mà vì ngày của họ toàn việc nghiêm túc: họp, hoá đơn, deadline, con ốm. Tiếng cười bị đẩy dần ra rìa, đến một lúc nhận ra mình đã quên cảm giác cười đến chảy nước mắt.
Điểm mấu chốt: muốn cười nhiều hơn, bạn cần ở gần những người làm mình cười, chủ động đưa nguồn vui sạch vào ngày, và bớt nghiêm khắc với chính mình để nhận ra cái buồn cười trong những chuyện vụng về. Tiếng cười không phải phần thưởng sau khi xong việc; nó là thứ giúp bạn làm việc tiếp được.
Bài này đi qua những lý do người lớn cười ít, cách tìm lại tiếng cười trong các mối quan hệ, cách tự cười mình mà không tự chê, những nguồn vui nên và không nên, và một vài lưu ý để tiếng cười không làm tổn thương ai.
Vì sao người lớn cười ít đi
Tiếng cười chủ yếu là chuyện xã hội. Người ta cười nhiều nhất khi ở cùng người khác, ít khi cười to lúc ở một mình dù xem thứ buồn cười. Khi lớn lên, thời gian ở cùng bạn bè thân giảm đi rõ rệt: mỗi người một nơi, một lịch làm việc, một gia đình riêng. Ít dịp ngồi cùng nhau thì ít tiếng cười, đơn giản vậy thôi.
Thứ hai là vai trò nghiêm túc. Ở chỗ làm, nhiều người giữ hình ảnh chín chắn nên kìm nén cả những lúc thấy buồn cười. Ở nhà, làm cha mẹ khiến người ta lo nhiều hơn chơi. Dần dần, thói quen nghiêm túc trở thành mặc định, ngay cả khi không cần.
Thứ ba là mệt và căng thẳng. Khi đầu óc đầy lo lắng, người ta ít để ý cái hài hước xung quanh. Một chuyện có thể khiến bạn bật cười lúc thoải mái thì lại khiến bạn khó chịu lúc đang áp lực. Vì thế muốn cười nhiều hơn, đôi khi phải bắt đầu từ việc giảm bớt gánh nặng, ngủ đủ hơn, chứ không chỉ tìm thêm chuyện cười.
Hiểu như vậy giúp bạn không tự trách mình “sao dạo này khô khan thế”. Tiếng cười giảm là hệ quả của cách sống, và có thể điều chỉnh được từng chút.
Ở gần những người làm mình cười
Lập danh sách “người làm mình cười”. Nghĩ xem ai là người mà mỗi lần gặp bạn đều cười nhiều: người bạn kể chuyện có duyên, đứa em họ hay pha trò, đồng nghiệp cũ có kiểu nhận xét hóm hỉnh. Thường danh sách này ngắn, chỉ ba bốn người. Đó là những mối quan hệ đáng chủ động giữ.
Hẹn đều, không đợi dịp. Với những người trong danh sách, đừng đợi sinh nhật hay họp lớp mới gặp. Một cuộc gọi video mười lăm phút, một buổi ăn sáng mỗi tháng, một nhóm chat chung để gửi chuyện vui đã đủ giữ sợi dây.
Đem tiếng cười về nhà. Trong gia đình, tiếng cười thường đến từ những khoảnh khắc tự nhiên: kể chuyện hồi nhỏ, xem lại ảnh cũ, cùng nấu một món thất bại. Giữ một buổi mỗi tuần cả nhà làm việc gì đó không nghiêm túc — xem phim hài, chơi đố chữ, kể chuyện trong ngày — là cách đơn giản để tiếng cười có chỗ.
Làm người dễ cười. Tiếng cười lây lan theo cả hai chiều. Khi người khác kể chuyện vui, cười thành tiếng thay vì chỉ nhếch mép, và nói “buồn cười quá” nếu thấy thế. Người kể sẽ hăng hái hơn, và không khí tự nhiên nhẹ đi. Không cần cười giả, chỉ cần đừng kìm lại cái cười thật.
Tự cười chính mình: khác với tự chê
Một trong những nguồn vui gần nhất là chính sự vụng về của mình: đi nhầm tầng, gửi tin nhắn nhầm nhóm, nấu cơm quên bấm nút. Người có thể kể lại những chuyện đó với giọng hài hước thường nhẹ nhõm hơn hẳn người cứ dằn vặt mãi. Tự cười mình là cách nói với bản thân: “chuyện nhỏ thôi, ai cũng có lúc thế”.
Nhưng có ranh giới rõ giữa tự cười và tự chê. Tự cười là cười một hành động cụ thể: “hôm nay đeo hai chiếc tất khác màu đi họp”. Tự chê là kết luận về con người: “mình đúng là đồ hậu đậu, chẳng làm được gì ra hồn”. Cái đầu giúp bạn nhẹ lòng, cái sau lặp lại nhiều thì làm bạn tin mình kém thật.
Một cách tập là khi kể lại chuyện xấu hổ, thử kể như đang kể về một nhân vật trong phim hài: có bối cảnh, có diễn biến, có cái kết bất ngờ. Khoảng cách đó giúp bạn thấy cái buồn cười thay vì chỉ thấy cái ngượng. Nếu một chuyện vẫn còn làm bạn đau, chưa cười được, thì cũng không sao. Không phải chuyện gì cũng cần biến thành chuyện vui, nhất là khi vết thương còn mới.
Nguồn vui sạch: nên tìm và nên tránh
Không phải thứ gì làm người ta cười cũng để lại cảm giác dễ chịu. Bảng dưới giúp bạn chọn nguồn vui đáng giữ:
| Nguồn vui | Vì sao nên | Lưu ý |
|---|---|---|
| Chuyện vui đời thường được kể lại | Gần gũi, ai cũng thấy mình trong đó | Không nêu tên người thật để chế giễu |
| Phim hài, kịch hài, tiểu phẩm gia đình | Xem cùng người thân, cười chung | Chọn nội dung hợp với người xem cùng, nhất là có trẻ nhỏ |
| Thú cưng, trẻ con làm điều ngộ nghĩnh | Hồn nhiên, không làm tổn thương ai | Không trêu chọc khiến con vật, đứa trẻ sợ hãi |
| Đố vui, chơi chữ với bạn bè | Vừa cười vừa động não | Tránh câu đố hai nghĩa, thô tục |
| Hài chê bai ngoại hình, vùng miền, giới tính | Không nên | Cười trên nỗi đau người khác để lại dư vị khó chịu |
| Nội dung giật gân, cười trên tai nạn thật | Không nên | Vui một giây, nặng lòng lâu hơn |
Một cách thử đơn giản: sau khi cười, bạn thấy nhẹ nhõm hay thấy hơi gợn? Nguồn vui đáng giữ là nguồn vui mà bạn sẵn sàng chia sẻ với mẹ mình hoặc một đứa trẻ mà không ngại.
Mười phút cho tiếng cười hôm nay
Nếu hôm nay chưa cười lần nào, thử một trong những việc dưới đây, mỗi việc mất không quá mười phút:
- Nhắn cho người bạn hay pha trò nhất một câu “kể chuyện gì vui đi” và chờ xem.
- Mở lại một video cũ hồi cả nhà đi chơi, xem đoạn có người vấp ngã nhẹ hoặc nói hớ.
- Kể cho một người nghe chuyện vụng về nhất của mình trong tuần, bằng giọng kể chuyện.
- Xem một tiểu phẩm hài ngắn cùng người thân, đừng xem một mình.
- Chơi đuổi bắt với con hoặc thú cưng trong năm phút, kể cả khi đang mặc đồ công sở.
- Đọc lại đoạn chat nhóm bạn cũ từ vài năm trước.
- Thử nói một câu bằng giọng địa phương khác cho cả nhà cười, miễn là vui chứ không chê.
Đừng cố cười cho bằng được. Mục tiêu là mở cửa cho tiếng cười, nó đến thì tốt, chưa đến thì mai thử cách khác.
Để ý rằng gần như mọi gợi ý trên đều có người khác tham gia. Đó không phải ngẫu nhiên: xem chuyện hài một mình thường chỉ khiến bạn mỉm cười, còn kể cho nhau nghe thì dễ bật thành tiếng. Nếu chỉ chọn được một việc, hãy chọn việc có thêm một người.
Tiếng cười theo từng hoàn cảnh sống
Người làm việc một mình, ở nhà nhiều. Làm tự do, làm từ xa hay trông con ở nhà khiến cả ngày có thể không nói chuyện với ai ngoài màn hình. Đây là nhóm dễ mất tiếng cười nhất mà ít để ý. Hẹn một cuộc gọi ngắn với bạn vào giờ nghỉ trưa, làm việc ở quán quen một buổi mỗi tuần, hoặc tham gia một lớp tập nhóm buổi tối để có người cười cùng.
Nhóm làm việc nhỏ đang căng thẳng. Một câu chuyện vui đầu buổi họp, một nhóm chat riêng để gửi ảnh thú cưng, bữa trưa chung mỗi thứ Sáu — những thứ rất nhỏ giúp nhóm thở được giữa giai đoạn nước rút. Người trưởng nhóm không cần pha trò giỏi, chỉ cần cho phép không khí thoải mái và tự cười khi mình nhầm.
Cặp đôi đã bên nhau lâu. Khi ở cạnh nhau lâu, cuộc trò chuyện dễ chỉ còn chuyện tiền điện, đón con, sửa nhà. Giữ những câu đùa riêng chỉ hai người hiểu, cùng xem lại ảnh hồi mới quen, cùng thử làm một món chưa từng nấu và chấp nhận nó hỏng. Tiếng cười chung là một sợi dây giữ hai người gần nhau rất bền.
Người lớn tuổi sống cùng con cháu. Ông bà thường có kho chuyện xưa rất buồn cười nếu được hỏi đúng: hồi trẻ đi xe đạp chở hàng thế nào, lần đầu thấy tivi ra sao. Hỏi chuyện và lắng nghe bằng cả tiếng cười là cách khiến cả nhà gần nhau hơn, và ông bà cũng thấy mình được quý.
Khi tiếng cười cũng cần chừng mực
Tiếng cười tốt cho tinh thần, nhưng không phải lúc nào cũng hợp. Có những lúc người bên cạnh đang buồn thật sự, và một câu đùa dù vô tình có thể khiến họ thấy bị xem nhẹ. Trước khi đùa trong lúc người khác căng thẳng, thử hỏi “cậu có muốn nghe chuyện vui không” hoặc chỉ ngồi cùng họ trước đã.
Ở nơi làm việc, đùa với đồng nghiệp giúp không khí dễ chịu, nhưng tránh đùa về ngoại hình, đời tư, niềm tin riêng hay chuyện riêng của người vắng mặt. Một câu đùa khiến một người phải cười gượng thì không còn là tiếng cười chung.
Và đừng dùng tiếng cười để trốn mọi cảm xúc khó. Có người lúc nào cũng pha trò để không phải nói về điều làm mình buồn. Nếu bạn nhận ra mình như vậy, thử dành một chút thời gian nói thật với một người tin cậy. Nếu nỗi buồn bên dưới kéo dài nhiều tuần, khiến bạn mất ngủ hay mất hứng với mọi thứ, đó là lúc nên gặp chuyên gia tâm lý. Tiếng cười là người bạn tốt, nhưng không thay được việc chăm sóc cảm xúc thật.
Câu hỏi thường gặp
Người không có khiếu hài hước có học được cách cười nhiều hơn không?
Được. Cười nhiều hơn không đòi hỏi bạn phải kể chuyện giỏi; bạn chỉ cần dễ đón nhận cái buồn cười và ở gần những người vui tính. Tập để ý những chuyện trớ trêu trong ngày và kể lại cho một người, lâu dần bạn sẽ thấy mình nhạy với cái hài hơn.
Cười giả có tác dụng gì không?
Cười gượng một mình thường không mang lại cảm giác vui như cười thật. Tuy nhiên trong nhóm, đôi khi một nụ cười gượng lúc đầu lại kéo theo tiếng cười thật vì cười hay lây. Đừng ép mình cười giả để che cảm xúc, nhưng cũng không cần ngại thử các hoạt động cười theo nhóm nếu thấy thoải mái.
Có nên đùa với sếp hoặc người lớn tuổi không?
Có thể, nếu mối quan hệ đã đủ thoải mái và câu đùa không xúc phạm ai. Bắt đầu bằng việc cười theo những câu đùa của họ, quan sát xem họ đón nhận kiểu hài hước nào. Tránh đùa về tuổi tác, quyền hạn hay chuyện riêng, và đọc phản ứng của họ trước khi tiếp tục.
Làm sao để trẻ con trong nhà cười nhiều hơn?
Trẻ cười nhiều nhất khi người lớn chơi cùng một cách thật sự: làm mặt ngộ, đọc truyện với giọng khác nhau, chơi trốn tìm. Không cần đồ chơi đắt tiền. Điều quan trọng là người lớn bỏ điện thoại xuống và cho phép mình ngớ ngẩn một chút trong vài phút.
Khi cả nhóm cười một chuyện mà mình thấy không vui thì làm gì?
Bạn không có nghĩa vụ phải cười theo. Nếu chuyện đó chỉ đơn giản không hợp gu, im lặng là đủ. Nếu nó chế giễu ai đó, có thể nhẹ nhàng chuyển chủ đề hoặc nói một câu ngắn rằng mình thấy hơi quá. Không cần lên lớp, nhưng cũng không cần gật gù cho qua.
Cười nhiều có thay được việc gặp chuyên gia khi buồn kéo dài không?
Không. Tiếng cười giúp giải toả căng thẳng thường ngày, nhưng buồn kéo dài nhiều tuần, mất hứng thú, mất ngủ hay có ý nghĩ làm hại bản thân là dấu hiệu cần bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Hãy nói với người tin cậy và tìm sự hỗ trợ chuyên môn, song song với việc giữ những niềm vui nhỏ.