Từ đầu tháng Chạp, không khí ở chỗ làm đổi hẳn. Việc nào cũng “phải xong trước Tết”, báo cáo cuối năm dồn lại, tất niên chỗ này chỗ kia, ở nhà thì dọn dẹp, sắm sửa, lo về quê. Đầu óc ai cũng đã nghĩ tới mấy ngày nghỉ, trong khi bàn làm việc thì chưa bao giờ đầy như thế.
Muốn những ngày cuối năm không thành một mớ rối, cách làm gọn nhất là: chọn rõ việc nào phải chốt trước Tết, việc nào dời sang năm mới mà vẫn ổn, giữ năng lượng bằng nhịp ngủ và ăn uống giữa mùa tiệc tùng, và dành một buổi để khép năm — dọn việc, viết bàn giao, nhìn lại. Làm vậy, bạn nghỉ Tết nhẹ đầu và trở lại không bị ngợp.
Bài này dành cho người đi làm văn phòng, người làm dịch vụ đang vào mùa cao điểm, và cả trưởng nhóm muốn giữ không khí đội ổn định tới ngày nghỉ.
Vì sao cuối năm vừa bận vừa khó tập trung
Cuối năm có một nghịch lý: việc nhiều nhất nhưng sức tập trung lại thấp nhất. Một phần vì hạn chót tự nhiên — Tết là mốc mà mọi người, mọi bên đều muốn chốt cho xong, nên việc của nhiều tháng dồn vào vài tuần. Một phần vì đầu óc chia đôi: nửa ở công việc, nửa ở danh sách sắm Tết, vé xe, quà biếu. Và một phần vì mùa tiệc làm giấc ngủ, bữa ăn xáo trộn.
Thêm vào đó là cảm giác “năm nay mình đã làm được gì”. Tới cuối năm, ai cũng ít nhiều nhìn lại, và nếu năm đó nhiều việc chưa như ý, cảm giác hụt hẫng dễ kéo tinh thần xuống ngay giữa lúc cần hăng nhất.
Hiểu được những lực kéo này giúp bạn bớt tự trách khi thấy mình lơ đãng. Cái cần không phải cố tập trung hơn bằng ý chí, mà là sắp lại việc cho vừa với sức thật của mùa cuối năm.
Cũng có một mặt tích cực ít người để ý: cuối năm là lúc mọi người dễ đồng lòng nhất. Ai cũng muốn chốt việc để nghỉ yên tâm, nên những việc cần nhiều bên phối hợp — đối chiếu số liệu, ký biên bản, thống nhất kế hoạch năm sau — thường đi nhanh hơn ngày thường. Tận dụng sức đẩy chung đó cho đúng việc cần chốt, thay vì để nó tan vào những việc vặt, là cách biến mùa bận thành mùa làm được nhiều.
Phân loại việc trước Tết
Ngồi xuống với toàn bộ danh sách việc còn lại, chia vào bốn nhóm. Mất khoảng hai mươi phút mà đỡ hẳn cảm giác ngợp:
| Nhóm | Ví dụ | Cách xử lý |
|---|---|---|
| Phải chốt trước Tết | Báo cáo năm, thanh toán, hợp đồng có hạn, đơn hàng khách đã hẹn | Xếp lịch ngay, làm vào khung giờ tỉnh nhất, báo sớm nếu có nguy cơ trễ |
| Nên xong nhưng dời được | Cải tiến quy trình, tài liệu nội bộ, dự án chưa có hạn | Ghi rõ “làm tuần đầu năm mới”, báo người liên quan |
| Người khác làm được | Việc lặp lại mà đồng nghiệp đã quen | Nhờ hoặc chia lại, nói rõ hạn và kết quả cần |
| Không cần làm nữa | Việc tồn từ đầu năm không ai nhắc lại, đã hết ý nghĩa | Xác nhận với người giao rồi gạch hẳn |
Nhóm thứ tư thường bất ngờ nhiều: cuối năm là dịp tốt để dọn những việc đã mất ý nghĩa mà vẫn treo trong đầu. Gạch được chúng cũng nhẹ người như làm xong.
Với nhóm “phải chốt”, hãy nói sớm với quản lý nếu thấy không kịp. Báo trước hai tuần thì còn đường xoay; báo vào ngày cuối thì chỉ còn căng thẳng cho cả hai bên.
Giữ năng lượng giữa mùa tiệc và việc nhà
Chọn tiệc để đi. Cuối năm có thể có tới năm sáu buổi tất niên: công ty, nhóm bạn cũ, lớp học, họ hàng. Đi hết thì kiệt sức. Chọn những buổi thật sự quan trọng với bạn, những buổi khác gửi lời chúc và từ chối nhẹ nhàng.
Giữ giờ ngủ trong tuần. Đi tiệc tối thứ Sáu, thứ Bảy thì được, nhưng những tối giữa tuần nên về sớm. Một tuần ngủ thiếu sẽ khiến những ngày cuối năm vốn đã căng càng nặng hơn.
Không lấy đồ uống có cồn hay nước tăng lực làm “nhiên liệu”. Mùa tiệc dễ khiến người ta uống nhiều hơn thường lệ, rồi dùng cà phê đặc, nước tăng lực để chống mệt hôm sau. Vòng này làm cơ thể mệt hơn chứ không khoẻ hơn. Nếu đi tiệc có uống, tuyệt đối không tự lái xe.
Chia việc nhà sớm. Dọn nhà, sắm Tết, chuẩn bị quà — chia thành từng việc nhỏ, làm dần từ đầu tháng Chạp, chia cho cả nhà. Dồn hết vào hai ngày cuối là lúc vừa mệt vừa dễ cáu với người thân.
Giữ một khoảng yên tĩnh mỗi ngày. Mười lăm phút đi bộ, uống trà, không điện thoại. Giữa mùa ồn ào, khoảng lặng nhỏ này giúp đầu óc không bị cuốn theo mọi thứ.
Một buổi khép năm làm việc
Trước ngày nghỉ khoảng hai ba ngày, dành nửa buổi để khép năm. Những việc nên làm:
- Dọn hộp thư và thư mục. Lưu những gì cần, xoá những gì không, đánh dấu những thư chờ trả lời sau Tết. Ra Tết mở máy thấy gọn sẽ đỡ hoảng.
- Viết ghi chú bàn giao cho chính mình. Mỗi việc đang dở: đang ở bước nào, bước tiếp theo là gì, cần liên hệ ai. Sau mười ngày nghỉ, trí nhớ về chi tiết sẽ phai rất nhanh.
- Báo cho những người liên quan lịch nghỉ của bạn và ai xử lý việc gấp trong thời gian đó. Cài thông báo tự động nếu dùng thư điện tử.
- Dọn bàn làm việc. Cất giấy tờ, lau bàn, mang cây về nhà chăm nếu cần. Bàn gọn trước khi nghỉ là món quà nhỏ cho bản thân của năm sau.
- Nhìn lại năm qua. Viết ra năm việc bạn đã làm được trong năm, kể cả những việc nhỏ. Viết ra hai điều đã học được, và một điều muốn làm khác đi năm tới.
- Cảm ơn một vài người. Một tin nhắn cụ thể gửi đồng nghiệp đã giúp bạn trong năm: “Cảm ơn chị đã đỡ phần số liệu hôm tháng Sáu”. Lời cảm ơn cụ thể khép năm ấm áp hơn mọi lời chúc chung chung.
Nhiều người ngạc nhiên khi viết danh sách năm việc đã làm được: hoá ra năm nay không trống như cảm giác. Nhìn lại một cách công bằng là cách tốt nhất để không mang cảm giác hụt hẫng vào kỳ nghỉ.
Dành cho trưởng nhóm: giữ đội hăng mà không ép
Không khí của cả nhóm những ngày cuối năm phụ thuộc rất nhiều vào cách trưởng nhóm sắp xếp. Một vài điều giúp đội đi qua mùa cao điểm mà vẫn vui vẻ:
Nói thật về khối lượng việc
Đầu tháng Chạp, cùng cả nhóm liệt kê việc phải chốt và việc dời được. Khi mọi người thấy rõ bức tranh, họ đỡ lo và chủ động hơn hẳn so với bị giao việc dồn dập từng ngày.
Linh động có nguyên tắc
Người về quê xa cần nghỉ sớm một hai ngày, người có con nhỏ cần về sớm đón con. Sắp xếp trước, để người khác trực thay, và nhớ đổi lại cho người trực vào dịp khác. Công bằng quan trọng hơn đồng đều.
Ăn mừng năm làm việc của nhóm
Không cần tiệc lớn. Một buổi chiều ngắn, mỗi người kể một việc mình tự hào trong năm, trưởng nhóm cảm ơn cụ thể từng người. Những lời ghi nhận đúng người đúng việc là thứ nhân viên nhớ lâu hơn món quà.
Đừng giao việc mới vào ngày cuối
Việc mới giao vào chiều trước kỳ nghỉ sẽ đi theo người nhận về tận mâm cơm Tết. Nếu không gấp, để dành cho tuần đầu năm mới.
Với người làm nghề vào mùa cao điểm
Không phải ai cũng được nghỉ từ hăm tám Tết. Nếu nghề của bạn bận nhất đúng vào mùa người khác nghỉ, cách giữ lửa khác một chút:
Bán hàng, giao nhận, dịch vụ
Với nhiều nghề, cuối năm không phải lúc chậm lại mà là lúc đông khách nhất: cửa hàng, giao hàng, nhà hàng, tiệm làm tóc, xưởng may. Ở đây chuyện giữ hăng hái là chuyện giữ sức trong nhiều tuần liền. Chia ca hợp lý, ăn đúng bữa dù đông khách, uống đủ nước, và có một người trong nhóm nhắc mọi người nghỉ năm phút khi vãn khách.
Đặt mốc nhỏ trong mùa dài
Mùa cao điểm kéo dài vài tuần dễ khiến ngày nào cũng như ngày nào. Chia nó thành từng tuần, mỗi tuần qua là một mốc: cuối tuần cả nhóm ăn một bữa chung, kể chuyện vui nhất với khách tuần đó. Mốc nhỏ giúp mùa dài có chỗ để thở.
Nhìn thấy người mình phục vụ
Mùa Tết, việc của người bán hàng, giao hàng, may đo gắn với niềm vui của rất nhiều gia đình: chiếc áo mới kịp mặc ngày mùng Một, giỏ quà tới đúng tay người nhận. Để ý những khoảnh khắc khách vui vẻ nhận đồ giúp những ca làm dài bớt nặng.
Đừng quên kỳ nghỉ của chính mình
Người làm mùa cao điểm thường nghỉ muộn hơn và đi làm lại sớm hơn. Hãy lên kế hoạch cho vài ngày nghỉ thật sự sau mùa — có thể sau rằm tháng Giêng — và nói trước với người quản lý. Biết có ngày nghỉ đang chờ phía trước là một nguồn sức không nhỏ.
Khi cuối năm không vui như người ta
Không phải ai cũng bước vào cuối năm với tâm trạng háo hức. Có người vừa trải qua một năm làm việc nhiều khó khăn, có người không về quê được, có người đón Tết đầu tiên xa người thân. Giữa không khí rộn ràng xung quanh, những cảm giác này có khi còn nặng hơn bình thường. Điều đó không có gì sai; buồn trong mùa vui cũng là một cảm xúc bình thường.
Nếu bạn ở trong hoàn cảnh đó, đừng ép mình phải rộn ràng theo. Giữ những nhịp nhỏ quen thuộc, gọi cho người thân, nhận lời một vài buổi gặp mặt mà bạn thấy thoải mái. Nếu cảm giác buồn, trống rỗng kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng tới ăn ngủ và công việc, hãy nói với người tin cậy và cân nhắc gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý.
Với đồng nghiệp, một câu hỏi đơn giản như “Tết này em có về quê không?” có khi chạm đúng nỗi buồn của ai đó. Hỏi nhẹ nhàng, lắng nghe, và nếu được, rủ họ một bữa ăn chung trước Tết. Những điều nhỏ như vậy làm cuối năm ở chỗ làm trở nên ấm hơn với tất cả mọi người.
Câu hỏi thường gặp
Có nên làm thêm giờ để xong hết việc trước Tết không?
Thỉnh thoảng làm thêm vài buổi cho việc thật sự phải chốt là bình thường. Nhưng nếu phải làm thêm liên tục nhiều tuần, hãy xem lại: có việc nào dời được, nhờ được, hay bỏ được không. Mang theo sự kiệt sức vào kỳ nghỉ thì nghỉ cũng không hồi lại được.
Làm sao để không nghĩ về công việc trong kỳ nghỉ Tết?
Viết ghi chú bàn giao cho mọi việc đang dở, báo cho người liên quan lịch nghỉ và người thay thế, tắt thông báo công việc trên điện thoại. Khi việc đã được ghi lại rõ ràng, đầu óc sẽ ít bị kéo về hơn vì không còn sợ quên.
Ra Tết thấy ngợp việc thì nên bắt đầu từ đâu?
Mở ghi chú bàn giao đã viết trước Tết, xem lại nhóm việc dời sang năm mới, rồi chọn ba việc quan trọng nhất cho tuần đầu. Đừng cố trả lời hết thư trong buổi sáng đầu tiên. Bắt đầu nhẹ, tăng dần nhịp trong vài ngày.
Nhìn lại năm cũ thấy không làm được gì thì sao?
Thử viết ra cụ thể từng tháng đã làm những việc gì, kể cả việc nhỏ và việc giúp người khác. Phần lớn người sẽ thấy nhiều hơn cảm giác ban đầu. Nếu thật sự có nhiều điều chưa như ý, chọn một hai điều muốn làm khác năm tới thay vì tự trách cả năm.
Từ chối đi tất niên có bị coi là khó gần không?
Từ chối một vài buổi là chuyện bình thường, nhất là khi lý do rõ ràng và lời từ chối lịch sự. Nên ưu tiên tham gia buổi của nhóm làm việc trực tiếp với bạn. Gửi lời chúc, hẹn gặp sau Tết cũng là cách giữ quan hệ tốt.
