Sáu giờ rưỡi, con chưa dậy. Bảy giờ, con dậy nhưng không chịu thay đồ. Bảy giờ mười, sữa đổ ra bàn, chiếc giày còn lại biến mất. Bảy giờ hai mươi, bạn nghe chính mình quát lớn, rồi cả đoạn đường tới trường hai mẹ con, hai bố con im lặng. Tới chỗ làm, bạn ngồi xuống với cảm giác vừa mệt vừa áy náy, và ngày làm việc chưa bắt đầu.
Nói gọn: buổi sáng có con nhỏ không thể yên tĩnh như buổi sáng của người độc thân, và không cần như vậy. Mục tiêu là bớt căng: dời tối đa việc sang tối hôm trước, chia việc rõ giữa hai người lớn, chừa khoảng đệm cho những sự cố gần như ngày nào cũng có, giữ vài phút cho chính mình, và có sẵn cách hạ nhiệt khi thấy mình sắp nổi nóng. Bài này nói về buổi sáng của người lớn; chuyện cảm xúc của trẻ là một chủ đề riêng.
Vì sao buổi sáng có con nhỏ dễ thành căng thẳng
Buổi sáng là lúc nhiều việc phải xong trong một khung giờ cứng: con phải tới lớp trước giờ, bố mẹ phải tới chỗ làm đúng giờ. Trong khi đó, trẻ nhỏ sống theo nhịp riêng: chậm, dễ phân tâm, thích tự làm dù làm chưa giỏi. Hai nhịp va nhau, và người lớn thường là bên mất kiên nhẫn trước.
Thêm vào đó, cha mẹ có con nhỏ thường thiếu ngủ. Con thức đêm, con ốm, con dậy sớm hơn chuông báo. Người thiếu ngủ dễ cáu hơn, phản ứng mạnh hơn với những chuyện bình thường. Một ly sữa đổ vào ngày ngủ đủ là chuyện lau đi; vào ngày ngủ bốn tiếng có thể thành cơn giận.
Còn một điều ít được nói: buổi sáng là lúc cha mẹ phải làm nhiều vai cùng lúc. Vừa là đầu bếp, vừa là người giữ giờ, vừa là người dỗ dành, vừa đang nghĩ tới cuộc họp chín giờ. Đầu óc chuyển qua lại giữa các vai liên tục rất tốn sức, và chính sự tốn sức đó khiến một chuyện nhỏ cũng đủ làm tràn ly.
Hiểu điều này không phải để biện hộ cho những lần quát con, mà để thấy rằng buổi sáng căng không phải do bạn là cha mẹ tồi. Phần lớn là do hệ thống buổi sáng chưa được sắp xếp, và hệ thống thì sửa được.
Dời việc sang tối hôm trước
Mỗi việc làm được từ tối là một việc bớt đi trong khung giờ căng nhất của ngày. Tối hôm trước, khi con đã ngủ hoặc đang chơi, mười lăm phút là đủ.
- Chọn quần áo cho cả nhà. Đồ của con gấp sẵn một chỗ, có thể để con chọn giữa hai bộ từ tối, sáng ra không tranh cãi.
- Soạn cặp sách, túi đồ của con. Bình nước, khăn, đồ thay, giấy tờ cần ký. Để ngay cửa ra vào.
- Chuẩn bị bữa sáng. Biết sáng mai ăn gì, chuẩn bị nguyên liệu, nấu trước phần có thể nấu trước.
- Tìm đủ đôi giày, áo khoác. Thứ hay “biến mất” lúc bảy giờ sáng nhất là giày. Đặt chúng ở một chỗ cố định.
- Xem lịch ngày mai. Con có hoạt động gì đặc biệt, phải mang gì, bố mẹ ai đón ai đưa.
- Đi ngủ sớm hơn một chút. Cha mẹ thường tranh thủ “thời gian riêng” sau khi con ngủ tới tận khuya. Đôi khi nhường một nửa thời gian đó cho giấc ngủ là món quà tốt hơn cho buổi sáng hôm sau.
Với trẻ lớn hơn một chút, để con tham gia vài việc như soạn cặp, chọn đồ. Con thấy mình có phần trong buổi sáng, ít chống đối hơn.
Chia việc buổi sáng giữa hai người lớn
Ở những nhà có hai người lớn, rất nhiều căng thẳng buổi sáng đến từ việc không rõ ai làm gì: cả hai cùng làm một việc, hoặc cả hai cùng nghĩ người kia sẽ làm. Một bảng chia việc đơn giản dán tủ lạnh giải quyết được phần lớn.
| Khung việc | Ví dụ cách chia | Lưu ý |
|---|---|---|
| Đánh thức và thay đồ cho con | Người dậy sớm hơn phụ trách | Đổi người theo tuần nếu một người quá tải |
| Bữa sáng | Người còn lại chuẩn bị và cho con ăn | Bữa sáng đã chuẩn bị từ tối thì việc này nhẹ hơn |
| Kiểm tra cặp, giày, đồ mang theo | Người đưa con đi | Kiểm tra lần cuối ngay trước khi ra cửa |
| Đưa con tới lớp | Theo lịch làm việc của từng người | Ghi rõ những ngày đổi người |
| Dọn dẹp sau bữa sáng | Người không đưa con | Để buổi tối về không phải đối mặt chậu bát |
Nhà chỉ có một người lớn thì bảng này thành danh sách thứ tự việc để làm mỗi sáng, giúp bạn không phải nghĩ trong lúc vội. Nếu có ông bà ở cùng, hỏi họ có muốn nhận một phần nhỏ không, và cảm ơn cụ thể khi được giúp.
Vài phút cho riêng mình mà không cần dậy quá sớm
Năm phút trước khi con dậy. Nếu con thường dậy lúc sáu giờ rưỡi, đặt báo thức sáu giờ hai mươi lăm. Năm phút uống nước, vươn vai, nhìn ra cửa sổ trong yên lặng. Không cần một tiếng, năm phút đã đủ để không bắt đầu ngày bằng tiếng khóc của con.
Mười phút sau khi đưa con tới lớp. Trước khi tới chỗ làm, ghé một quán ven đường, ngồi uống một ly trà một mình. Đây là buổi sáng thật sự của bạn, và nó vẫn còn đó.
Đoạn đường đi làm. Nghe một bài nhạc mình thích, không phải nhạc thiếu nhi. Một bài thôi cũng đủ đổi không khí trong đầu.
Chia lượt với người kia. Thứ Hai, Tư, Sáu bạn được ngủ thêm hoặc đi bộ mười lăm phút; thứ Ba, Năm là lượt người kia. Có lượt của mình thì người ta bớt cảm giác bị vắt kiệt.
Không có thì cũng không sao. Có những giai đoạn, như khi con còn rất nhỏ hay con ốm, không có phút nào cho mình. Đó là chuyện của giai đoạn, không phải mãi mãi. Đừng thêm áp lực “phải chăm sóc bản thân” lên vai.
Khi thấy mình sắp nổi nóng giữa buổi sáng
Ai cũng có lúc mất bình tĩnh với con. Điều quan trọng là có sẵn vài cách để hạ nhiệt, và biết sửa lại sau đó. Những cách dưới đây là cho cha mẹ, không phải kỹ thuật dạy con.
- Thở ra dài trước khi nói. Một hơi thở ra chậm, dài hơn hơi hít vào, giúp bạn có vài giây trước khi lời nói ra khỏi miệng.
- Hạ giọng thay vì nâng giọng. Khi muốn quát, thử nói chậm và nhỏ lại. Thường thì con chú ý hơn.
- Rời khỏi chỗ đó vài giây nếu an toàn. Bước ra hành lang, quay lưng rót cốc nước, rồi quay lại.
- Bỏ bớt một việc. Khi thời gian quá gấp, chọn việc nào có thể bỏ hôm nay: bỏ buộc tóc kiểu cầu kỳ, mang bữa sáng theo ăn trên đường.
- Nhắc mình mục tiêu thật. Mục tiêu là cả nhà ra khỏi cửa an toàn, không phải mọi thứ hoàn hảo. Đi trễ năm phút không làm ai tổn thương; một tràng quát có thể khiến cả hai buồn cả ngày.
- Sửa lại sau đó. Nếu lỡ quát, lúc đón con hoặc tối về, nói với con rằng sáng nay bố mẹ đã nóng và xin lỗi. Con học được cách sửa sai từ chính bạn.
Nếu bạn thấy mình nổi nóng gần như mỗi ngày, mất kiểm soát, hoặc có lúc sợ chính phản ứng của mình, đó là lúc cần nói với người thân và tìm sự hỗ trợ của chuyên gia. Cha mẹ cũng cần được giúp đỡ.
Theo từng hoàn cảnh
Một mình nuôi con. Không có người chia việc nên hệ thống càng quan trọng. Dồn hết những gì có thể sang tối hôm trước, có danh sách việc cố định, và xây một mạng lưới hỗ trợ nhỏ: hàng xóm, phụ huynh cùng lớp có thể đưa đón giúp khi cần.
Sống cùng ông bà. Có thêm người giúp, nhưng cũng có thêm ý kiến. Thống nhất trước với ông bà về vài nguyên tắc buổi sáng, như giờ ăn, chuyện xem điện thoại, để con không bị kẹp giữa.
Con đi nhà trẻ lần đầu. Những tuần đầu, buổi sáng thường có nước mắt, của con và đôi khi của bố mẹ. Chừa thêm thời gian, giữ lời chào tạm biệt ngắn gọn và đều đặn, hỏi cô giáo về cách giúp con quen.
Hai con cách tuổi. Đứa lớn có thể giúp một việc nhỏ, như lấy giày cho em, nếu được giao rõ và được cảm ơn. Đừng biến con lớn thành người lớn thứ ba; con vẫn là trẻ con.
Cha mẹ làm ca, giờ giấc khác nhau. Lịch buổi sáng thay đổi theo tuần. Dán lịch ca của cả nhà lên tủ lạnh, ghi rõ ngày nào ai đưa, ai đón, để con cũng biết trước.
Chấp nhận một buổi sáng “đủ tốt”
Mạng xã hội có rất nhiều buổi sáng gia đình đẹp như tranh: bữa sáng nhiều món, con ngoan ngoãn, mẹ trang điểm chỉn chu. Nhìn vào, nhiều cha mẹ thấy mình thất bại. Nhưng phần lớn buổi sáng của những gia đình có con nhỏ là lộn xộn, ồn ào, có khi có nước mắt. Đó là bình thường.
Một buổi sáng đủ tốt là khi con được ăn, được mặc ấm, tới lớp an toàn, và trước khi chia tay có một cái ôm hay một câu chào. Mọi thứ thêm vào là phần thưởng, không phải tiêu chuẩn. Khi hạ tiêu chuẩn về đúng mức này, nhiều cha mẹ thấy bớt căng hẳn, và vì bớt căng nên lại bớt quát.
Cũng đừng quên rằng cha mẹ mệt mỏi kéo dài là chuyện cần được để ý. Nếu bạn thấy kiệt sức gần như mọi ngày, buồn bã, mất hứng với mọi thứ, hay khóc không rõ lý do kéo dài trên hai tuần, đặc biệt trong năm đầu sau sinh, hãy nói với người thân và gặp bác sĩ. Chăm sóc cha mẹ cũng là chăm sóc con.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để con dậy đúng giờ mà không phải gọi nhiều lần?
Giữ giờ ngủ tối của con đều đặn là phần quan trọng nhất; trẻ ngủ đủ thường dậy dễ hơn. Mở rèm cho ánh sáng vào phòng, gọi con bằng giọng nhẹ, có một việc vui chờ con như món ăn sáng con thích. Với trẻ lớn hơn, có thể cho con tự dùng đồng hồ báo thức.
Có nên cho con xem điện thoại, tivi buổi sáng để dễ cho ăn?
Nhiều gia đình làm vậy cho tiện, nhưng thường con ăn chậm hơn và khó rời màn hình khi đến giờ đi. Nếu dùng, đặt giới hạn rõ ràng và tắt trước giờ ra cửa một khoảng. Tốt hơn là trò chuyện với con trong bữa sáng, dù chỉ vài câu.
Sáng nào cũng trễ dù đã cố, phải làm sao?
Ghi lại trong một tuần xem thời gian đi đâu: con dậy chậm, ăn lâu, tìm đồ, hay chính bạn chuẩn bị lâu. Thường sẽ thấy một hai điểm nghẽn lặp lại. Sửa đúng chỗ đó và thêm mười lăm phút đệm vào lịch. Đừng cố chạy nhanh hơn; hãy bắt đầu sớm hơn.
Lỡ quát con buổi sáng thì nên làm gì?
Khi đã bình tĩnh, lúc đón con hoặc tối về, nói với con một cách đơn giản rằng sáng nay bố mẹ đã nóng giận và xin lỗi. Không cần giải thích dài. Con học được rằng người lớn cũng mắc lỗi và biết sửa. Đồng thời xem lại buổi sáng đó có điểm nghẽn nào để sửa.
Một mình đưa đón hai con khác trường thì sắp xếp thế nào?
Ghi rõ lộ trình, giờ đến từng trường và khoảng đệm. Hỏi xem trường có giờ đón sớm, có dịch vụ đưa đón hay phụ huynh cùng khu có thể đi chung không. Chuẩn bị mọi thứ từ tối hôm trước gần như là bắt buộc trong trường hợp này.
Thấy mệt mỏi và buồn kéo dài sau khi sinh con thì có phải bình thường không?
Mệt mỏi khi có con nhỏ là điều rất thường gặp. Nhưng nếu buồn bã, trống rỗng, lo âu nặng, mất hứng với mọi thứ hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân kéo dài trên hai tuần, đó là lúc cần nói với người thân và gặp bác sĩ sớm. Được giúp đỡ kịp thời quan trọng cho cả bạn và con.