Mắt vừa hé, tay đã với điện thoại. Mười tin nhắn nhóm công việc, ba thông báo mạng xã hội, một tin tức không vui, một bức ảnh bạn cũ đi du lịch. Hai mươi phút sau bạn vẫn nằm trên giường, đầu óc đã chạy qua đủ chuyện của người khác, và cảm giác ngày hôm nay đã bắt đầu bằng một đống việc không phải của mình.
Điểm mấu chốt: giữ ba mươi phút đầu sau khi thức cho những việc của chính bạn, trước khi mở điện thoại. Muốn làm được, cần gỡ những lý do khiến bạn phải cầm máy: đổi báo thức sang đồng hồ riêng hoặc để điện thoại xa giường, tắt thông báo qua đêm, chuẩn bị sẵn thứ để lấp khoảng trống. Nếu công việc thật sự cần bạn sớm, có cách làm vừa đủ mà không để màn hình chiếm cả buổi sáng.
Điều gì xảy ra khi ngày bắt đầu bằng màn hình
Điện thoại không xấu, nhưng nó có một đặc điểm: mỗi lần mở ra là một lần người khác đặt việc vào đầu bạn. Tin nhắn hỏi việc, tin tức cần biết, bài đăng cần phản hồi. Khi điều đầu tiên bạn làm trong ngày là mở điện thoại, bạn bắt đầu ngày bằng việc phản ứng, chứ không phải bằng việc của mình.
Nhiều người kể lại một cảm giác chung: những sáng lướt điện thoại trên giường, họ dậy muộn hơn, vội hơn, và tâm trạng dễ bị một tin không vui kéo xuống cả buổi. Ngược lại, những sáng để điện thoại sang một bên, họ thấy ngày bắt đầu chậm rãi hơn, có cảm giác mình làm chủ. Bạn không cần nghiên cứu nào để kiểm chứng điều này; chỉ cần thử một tuần và để ý.
Thói quen lướt điện thoại nói chung là chuyện lớn hơn, có nhiều cách tiếp cận riêng. Bài này chỉ tập trung vào một khoảng nhỏ: ba mươi phút đầu ngày. Khoảng nhỏ nhưng dễ đổi, và khi đổi được, nó thường kéo theo thay đổi ở những khoảng khác.
Những lý do ai cũng có để cầm máy, và cách gỡ từng lý do
Phần lớn chúng ta không cầm điện thoại buổi sáng vì muốn lướt, mà vì một lý do có vẻ chính đáng. Gỡ lý do đó, thói quen tự lỏng ra.
- “Điện thoại là báo thức.” Mua một chiếc đồng hồ báo thức rẻ tiền, hoặc ít nhất để điện thoại ở bàn xa giường, tắt chuông xong không mang về giường.
- “Cần xem giờ.” Đặt một chiếc đồng hồ trong phòng. Xem giờ trên điện thoại là cửa ngõ dẫn tới mọi thứ khác.
- “Sợ lỡ tin nhắn quan trọng.” Thoả thuận với gia đình rằng việc khẩn thì gọi điện, không nhắn. Cài chế độ chỉ cho cuộc gọi của vài người lọt qua lúc ngủ.
- “Cần xem thời tiết.” Nhìn ra cửa sổ, hoặc xem thời tiết từ tối hôm trước khi chuẩn bị đồ.
- “Muốn biết tin tức.” Tin tức vẫn còn đó sau ba mươi phút. Đọc khi ngồi ăn sáng hoặc khi tới chỗ làm, lúc đã tỉnh táo hơn.
- “Thấy trống trải khi không cầm máy.” Chuẩn bị sẵn thứ thay thế, như phần dưới.
Mỗi lý do gỡ được là một lần bạn không phải dùng ý chí để cưỡng lại. Thói quen tốt dễ giữ nhất khi môi trường đã được sắp sẵn cho nó.
Ba mươi phút đầu ngày không điện thoại: cách làm
Bắt đầu từ tối hôm trước. Sáng ra, mọi thứ đã sẵn sàng để bạn không phải nghĩ.
- Tối: sạc điện thoại ngoài phòng ngủ hoặc ở bàn xa giường. Đây là bước quan trọng nhất. Không thấy, không với tới, thì không cầm.
- Tối: bật chế độ không làm phiền qua đêm, để màn hình không sáng lên vì thông báo lúc bạn vừa thức.
- Sáng: tắt chuông, đặt điện thoại úp mặt xuống, không mở khoá.
- Sáng: làm chuỗi việc của mình. Uống nước, mở cửa sổ, vươn vai, vệ sinh cá nhân, ăn sáng. Những việc này mất khoảng ba mươi phút với đa số người.
- Sau ba mươi phút: mở điện thoại có chủ đích. Biết mình mở để làm gì: xem tin nhắn công việc, gọi cho ai. Làm xong việc đó rồi cất.
Tuần đầu, có thể bắt đầu với mười lăm phút, sau đó tăng lên. Mục tiêu không phải là con số, mà là cảm giác ngày được bắt đầu bằng việc của mình.
Lấp khoảng trống bằng gì
Khi bỏ một thói quen, khoảng trống nó để lại cần được lấp, nếu không tay sẽ tự tìm về điện thoại. Bảng dưới gợi ý những thứ thay thế theo đúng nhu cầu mà điện thoại đang đáp ứng.
| Điều bạn thường làm trên điện thoại | Nhu cầu thật | Thay bằng |
|---|---|---|
| Lướt mạng xã hội | Muốn chút kích thích, chút vui để tỉnh | Bật một bài nhạc vui, đứng ở ban công vài phút |
| Đọc tin tức | Muốn biết chuyện gì đang xảy ra | Nghe một bản tin radio khi ăn sáng, hoặc dời việc đọc tin sang sau |
| Kiểm tra tin nhắn công việc | Muốn yên tâm không có gì gấp | Thoả thuận việc khẩn thì gọi; đọc tin vào giờ cố định |
| Xem video ngắn | Muốn kéo dài thêm chút thư giãn | Ngồi uống trà chậm rãi, đọc vài trang sách giấy |
| Nhắn tin với người thân | Muốn kết nối | Nói chuyện trực tiếp với người trong nhà trong bữa sáng |
Chọn một hai thứ thay thế hợp với mình, để sẵn ở chỗ dễ lấy. Cuốn sách cạnh ấm trà, chiếc loa nhỏ ở góc bếp. Thứ thay thế càng dễ tới tay, càng dễ thay thế được.
Khi công việc thật sự cần bạn trả lời sớm
Biết rõ “sớm” là bao sớm. Nhiều người tưởng phải trả lời ngay lúc sáu giờ, nhưng thực tế người hỏi chỉ cần câu trả lời trước tám giờ. Hỏi rõ với quản lý hoặc khách hàng về thời gian phản hồi hợp lý.
Đặt một khung năm phút. Nếu bắt buộc phải xem, chỉ mở ứng dụng nhắn tin công việc, xem trong năm phút, trả lời việc khẩn, rồi đóng. Không mở mạng xã hội hay tin tức trong khung này.
Lọc thông báo. Chỉ để thông báo của vài người hoặc vài nhóm thật sự quan trọng hiện lên. Mọi thứ khác im lặng tới giờ làm.
Ngồi dậy rồi mới xem. Nếu phải xem sớm, ra khỏi giường, ngồi ở bàn rồi mới mở. Xem trên giường dễ kéo dài thành lướt.
Thoả thuận với nhóm. Trưởng nhóm có thể đặt quy ước: tin nhắn trước giờ làm chỉ dành cho việc khẩn, những việc khác để trong giờ. Cả nhóm cùng được thở vào buổi sáng.
Thử một tuần và tự ghi lại sự khác biệt
Cách thuyết phục mình tốt nhất không phải là đọc thêm bài viết, mà là tự thử và tự thấy. Một tuần, mỗi sáng ghi vào một tờ giấy dán tủ lạnh vài thông tin dưới đây.
- Sáng nay có giữ được khoảng đầu ngày không điện thoại không, được bao nhiêu phút.
- Ra khỏi nhà lúc mấy giờ, có vội không.
- Tâm trạng lúc tám giờ, ghi bằng một chữ: nhẹ, bình thường, rối, cáu.
- Việc đầu tiên làm được ở chỗ làm hay ở trường là gì.
- Có bỏ lỡ tin nhắn quan trọng nào vì không mở máy sớm không.
Cuối tuần, so những ngày giữ được với những ngày lỡ. Đa số người thấy một khác biệt rõ ở cột “có vội không” và cột tâm trạng, còn cột tin nhắn quan trọng bị lỡ thì gần như trống. Chính con số đó, chứ không phải lời khuyên của ai, sẽ giúp bạn giữ thói quen sang tuần thứ hai.
Nếu thấy cột tin nhắn bị lỡ có nội dung thật, đừng bỏ thói quen; điều chỉnh bằng khung năm phút hoặc lọc thông báo như phần dưới. Mục tiêu là cân bằng, không phải cắt đứt.
Theo từng kiểu người
Sinh viên. Điện thoại vừa là báo thức, vừa là sách, vừa là lịch học. Tách ra: đồng hồ báo thức riêng, lịch học ghi giấy dán tường, xem tài liệu học sau khi đã ăn sáng.
Người đi làm văn phòng. Thường lo lỡ tin nhắn sếp. Hỏi rõ kỳ vọng, đặt khung năm phút, và nhớ rằng phần lớn tin nhắn sáng sớm có thể trả lời lúc tới chỗ làm.
Cha mẹ có con nhỏ. Buổi sáng đã đủ bận; điện thoại thêm vào chỉ làm rối thêm. Để máy ở chỗ cao, xa tầm tay con và tầm mắt mình, chỉ mở khi cần liên lạc với trường.
Người làm kinh doanh online. Khách nhắn từ sáng sớm. Đặt tin trả lời tự động báo giờ phản hồi, và mở máy sau khi đã có ba mươi phút của mình. Khách thường hiểu nếu được báo trước.
Người sống một mình. Điện thoại đôi khi là “tiếng nói” đầu tiên trong ngày. Thay bằng radio, bằng nhạc, hoặc ra ngoài ăn sáng ở quán quen để có tiếng người thật.
Lỡ cầm máy thì sao: những lỗi hay gặp
Bỏ luôn vì lỡ một lần. Sáng nay lỡ lướt hai mươi phút, không có nghĩa thói quen đã hỏng. Đặt máy xuống ngay khi nhận ra, làm tiếp chuỗi việc của mình. Ngày mai thử lại.
Dùng ý chí thay vì sắp xếp môi trường. Để điện thoại ngay đầu giường rồi tự nhủ “không được cầm” là cách khó nhất. Dời máy ra xa dễ hơn nhiều so với cưỡng lại.
Đặt mục tiêu quá cao ngay từ đầu. Một tiếng không điện thoại mỗi sáng nghe rất hay nhưng khó giữ. Bắt đầu mười lăm phút, giữ được hai tuần rồi tăng.
Thay điện thoại bằng máy tính bảng. Đổi màn hình không phải là bỏ màn hình. Nếu mục tiêu là ba mươi phút cho mình, mọi màn hình có thông báo đều nên để sau.
Tự trách vì “nghiện điện thoại”. Dùng điện thoại nhiều là thói quen rất phổ biến, không phải khuyết điểm đạo đức. Nếu bạn thấy việc dùng điện thoại ảnh hưởng nặng tới giấc ngủ, công việc, quan hệ, và không tự điều chỉnh được, có thể tìm sự hỗ trợ của chuyên gia tâm lý.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu sau khi thức dậy thì nên dùng điện thoại?
Không có con số bắt buộc. Ba mươi phút là mốc dễ nhớ, đủ để bạn uống nước, vận động nhẹ, vệ sinh cá nhân và ăn sáng trước khi mở máy. Nếu khó, bắt đầu với mười lăm phút. Điều quan trọng là có một khoảng đầu ngày dành cho việc của mình.
Dùng điện thoại làm báo thức thì làm sao không cầm máy?
Cách đơn giản nhất là mua một chiếc đồng hồ báo thức riêng. Nếu vẫn dùng điện thoại, đặt nó ở bàn cách giường vài bước, tắt chuông xong úp mặt xuống và để nguyên đó, không mang về giường. Bật chế độ không làm phiền để màn hình không sáng vì thông báo.
Nếu có việc khẩn cấp ban đêm hay sáng sớm thì sao?
Cài chế độ cho phép cuộc gọi của vài người quan trọng, như bố mẹ, con cái, người thân, lọt qua chế độ không làm phiền. Thoả thuận với gia đình rằng việc khẩn thì gọi chứ không nhắn tin. Như vậy bạn yên tâm mà không phải mở máy kiểm tra.
Đọc tin tức buổi sáng có hại không?
Đọc tin không có hại, nhưng đọc ngay khi vừa mở mắt, lúc còn nằm trên giường, dễ khiến tâm trạng bị những tin không vui kéo xuống và làm bạn chậm trễ. Dời sang lúc ăn sáng hoặc khi tới chỗ làm, khi đã tỉnh và có thể đọc có chọn lọc.
Có nên để điện thoại ngoài phòng ngủ?
Nếu được, đây là cách hiệu quả nhất, vì nó giúp cả buổi tối trước khi ngủ lẫn buổi sáng sau khi thức. Nếu nhà chật hoặc cần điện thoại gần để nghe cuộc gọi khẩn, để nó ở chỗ xa giường nhất trong phòng, úp mặt xuống.
Bỏ thói quen cầm điện thoại buổi sáng mất bao lâu?
Thường vài tuần nếu bạn sắp xếp môi trường trước: đồng hồ riêng, sạc xa giường, tắt thông báo. Những ngày đầu tay vẫn tự với tìm máy, đó là bình thường. Mỗi lần nhận ra và đặt xuống là một lần thói quen mới được củng cố.